Μενού Φίλτρα

Η μελέτη αυτή είναι το αποτέλεσμα των πρώτων μου αναζητήσεων στον χώρο της ιστορίας της βυζαντινής τέχνης. Καθρεφτίζει την έκπληξή μου από την πρώτη μου επαφή με ένα υλικό πολύ συγκεκριμένο που για την ερμηνεία του αισθανόμουν υποχρεωμένος να ανατρέξω σε όσο γίνεται περισσότερα παραδείγματα. Καθρεφτίζει, με αλλά λόγια, τον ενθουσιασμό του νεοφώτιστου. Θεώρησα, λοιπόν, τότε απαραίτητο να προτάξω ένα πλήρη κατάλογο των παραδειγμάτων που είχα υπ' όψη μου, να τα αναλύσω από κάθε έποψη που μπορούσα να συλλάβω, να περιγράψω κάθε χαρακτηριστικό εικονογραφικό τους γνώρισμα. Στη συνέχεια ήθελα να εντοπίσω διεξοδικά τα εικονογραφικά θέματα που υπήρχαν, να προσδιορίσω τις δυνατότητες συνδυασμού τους και τα νοήματα που θα μπορούσαν να αποδώσουν. Στο τέλος φιλοδόξησα να τα συνδέσω όλα αυτά με το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι της εποχής, με τους χορηγούς και τα πολιτικά και θρησκευτικά ρεύματα που διαμόρφωναν την τρέχουσα κυρίαρχη ιδεολογία.
Το 1992 η μελέτη αυτή υποστηρίχθηκε ως διδακτορική διατριβή στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων. Από τότε, όπως είναι φυσικό, ο τρόπος που αντιμετωπίζω τα πράγματα έχει αλλάξει, όμως το υλικό που είχα συλλέξει και οι παρατηρήσεις μου επάνω σ' αυτό εξακολουθούν να έχουν μια αντικειμενική, ελπίζω, αξία. Επειδή πιστεύω ότι μια ριζική διαφοροποίηση ενός τελειωμένου έργου είναι ένα είδος παραχάραξης, δημοσιεύεται εδώ το αρχικό κείμενο ως είχε, με τις απαραίτητες μόνον αλλαγές στο κείμενο και με βιβλιογραφία ενημερωμένη ως το 1998. Ζητώ, λοιπόν, συγγνώμη για τυχόν αφέλειες και ανεπάρκειες, και αρκούμαι να ευχαριστήσω τους ανθρώπους που με ενέπνευσαν και με βοήθησαν επιστημονικά ή με βοήθησαν στα τεράστια πρακτικά προβλήματα που αντιμετώπισα στη συγκέντρωση και επεξεργασία του υλικού. [...] (Από τον πρόλογο της έκδοσης)


Πρόλογος
ΜΕΡΟΣ Α: ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΤΥΠΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ
1. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ
Ι. Η βυζαντινή αυτοκρατορία
ΙΙ. Οι λατινοκρατούμενες περιοχές
III. Το σερβικό βασίλειο από τη βασιλεία του Στεφάνου Milutin ως την περίοδο των δεσποτών του Μόραβα
IV. Οι υπόλοιπες περιοχές των Βαλκανίων
2. ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ
Ι. Τύπος Α
ΙΙ. Τύπος Β
III. Τύπος Γ
IV. Τύπος Δ
V. Τύπος Ε
VI. Τύπος ς'
VII. Τύπος Ζ
ΜΕΡΟΣ Β: ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
1. Ο ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ
Ι. Η μορφή του Παντοκράτορα και ο συμβολισμός της
ΙΙ. Εικονογραφία του Παντοκράτορα
III. Επιγραφές του Παντοκράτορα
IV. Η ταινία που περιβάλλει το μετάλλιο με τον Παντοκράτορα
V. Επιγραφές στην ταινία του μεταλλίου
VI. Η δόξα του Παντοκράτορα
VII. Ο καθήμενος επί των χερουβίμ
2. Η ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΘΡΟΝΟΥ
Ι. Οι ονομασίες του εικονογραφικού θέματος
ΙΙ. Η παράσταση ως τρόπαιο του Χριστιανισμού
III. Η Ετοιμασία στον τρούλο
Η Ετοιμασία ως έκφραση της Τριαδικής θεότητας
Η Ετοιμασία ως σύμβολο του ορθόδοξου δόγματος
Η Ετοιμασία ως θρόνος δόξης
Η Ετοιμασία ως επουράνιο θυσιαστήριο
Η Ετοιμασία ως σύμβολο της δια του Πάθους του Χριστού σωτηρίας
3. Η ΘΕΟΤΟΚΟΣ
4. ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ
5. ΟΙ ΑΓΓΕΛΟΙ
Ι. Η μορφή των αγγέλων
ΙΙ. Ανθρωπόμορφοι άγγελοι
Ολόσωμοι μετωπικοί άγγελοι
Ολόσωμοι άγγελοι σε στάση προσκύνησης
Ολόσωμοι ιπτάμενοι άγγελοι
Ολόσωμοι άγγελοι σε στάση αρχαίας Νίκης Άγγελοι σε προτομή
III. Εξαπτέρυγα σεραφίμ - τετράμορφα χερουβίμ - φτερωτοί τροχοί
IV. Σύμβολα των αγγέλων
V. Επιγραφές που συνοδεύουν τους αγγέλους
6. Η ΟΥΡΑΝΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
Ι. Η παράσταση της Ουράνιας Λειτουργίας
ΙΙ. Η θέση της παράστασης
III. Εικονογραφική ανάλυση των παραστάσεων της Ουράνιας Λειτουργίας
Studenica
Staro Nagoricino
Μονή Χιλανδαρίου
Gracanica
Pec
Lesnovo
Decani
Ravanica
Nova Pavlica
Manasija
IV. Παραστάσεις της Ουράνιας Λειτουργίας στην πρόθεση και στην αψίδα
V. Ουράνια Λειτουργία: η σύνθεση της παράστασης
VI. Η παρουσία του Χριστού-αρχιερέα στην παράσταση της Ουράνιας Λειτουργίας
VII. Η λειτουργία μέσα από τα πατερικά υπομνήματα και η εικαστική απόδοσή τους
VIII. Η παράσταση της Θείας-Επίγειας Λειτουργίας στον ναό της Θεοτόκου (Σωτήρας) στη Θεσσαλονίκη
7. ΗΓΕΤΕΣ, ΑΡΧΙΕΡΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΦΗΤΕΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ
Ι. Ο συμβολισμός των προφητών
ΙΙ. Τρόποι απεικόνισης των προφητών στο τύμπανο του τρούλου
III. Ζεύγη προφητών με βάση την προσωπικότητα και τις επιγραφές των ειληταρίων τους
IV. Ηγέτες του Ισραήλ
Ιακώβ
Μωυσής
Ιησούς του Ναυή
Γεδεών
Δαβίδ
Σολομών
V. Αρχιερείς του Ισραήλ
Μελχισεδέκ
Ααρών
Σαμουήλ
Ζαχαρίας ο Παλαιός
VI. Προφήτες του Ισραήλ
Ηλίας
Ελισσαίος
Ησαΐας
Ιερεμίας
Ιεζεκιήλ
Δανιήλ
Ωσηέ
Αμώς
Μιχαίας
Ιωήλ
Ιωνάς
Αβδιού
Ναούμ
Αββακούμ
Σοφονίας
Αγγαίος
Ζαχαρίας
Μαλαχίας
Ιωάννης ο Πρόδρομος, ο τελευταίος προφήτης της Παλαιάς Διαθήκης
VII. Ατομικά χαρακτηριστικά των μορφών των προφητών
VIII. Προέλευση των χωρίων που αναγράφονται στα ειλητάρια των προφητών
8. ΟΙ ΠΡΟΠΑΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ
9. ΟΙ ΑΓΙΟΙ
10. ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ
11. Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΗΨΗΣ
ΜΕΡΟΣ Γ: ΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ: ΧΟΡΗΓΟΙ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΟΙ - ΟΙ ΠΗΓΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΗΣ ΤΟΥΣ
1. Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ
2. Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ
3. Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΗΣΥΧΑΣΤΙΚΩΝ ΑΝΤΙΛΗΨΕΩΝ
4. ΟΙ ΧΟΡΗΓΟΙ ΤΩΝ ΝΑΩΝ
5. ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ, ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ
Summary
Βραχυγραφίες περιοδικών, λεξικών και σειρών
Βιβλιογραφία - Βραχυγραφίες
Ευρετήρια
Προέλευση φωτογραφιών

Πρόσφατα Βιβλία κατηγορίας: Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή τέχνη
  • Θεοφάνης Πάγκαλος
    ΝΑΟΥΜΙΔΗΣ ΣΠΥΡΟΣ
    Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή τέχνη
    Με φωτογραφίες εντός και εκτός κειμένου. Με ιδιόχειρη αφιέρωση του συγγραφέα.
  • Εκκλησίες στην Κωνσταντινούπολη / Churches in Constantinople - Istanbul
    ΓΚΙΝΗΣ ΝΙΚΟΣ, ΣΤΡΑΤΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
    Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή τέχνη
    Κείμενα / Texts Ισμήνη Καπάνταη / Ismini Kapandai Μετάφραση / Translation John Leatham Φωτογραφίες / Photographs Ciaran Watson / Δημήτρης Γεράρδης / Dimitris Gerardis
  • Ο γλυπτός διάκοσμος του Ναού της Παναγίας στο Μοναστήρι του Οσίου Λουκά
    ΜΠΟΥΡΑ ΛΑΣΚΑΡΙΝΑ
    Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή τέχνη
    Διδακτορική διατριβή υποβληθείσα στην Ανωτάτη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου. Με εικόνες και φωτογραφίες εκτός κειμένου. Τυπώθηκε σε 600 αντίτυπα.
  • Βυζαντινά μνημεία Αττικής και Βοιωτίας
    Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή τέχνη
    Με κείμενο του Μανόλη Χατζηδάκη, Αρχιτεκτονικά σχέδια του Α. Τάσσου και αντίγραφα του Φώτη Ζαχαρίου.
  • Εικόνες της Κρητικής τέχνης
    Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή τέχνη
    Έκθεση εικόνων Κρητικής τέχνης (15 Σεπτεμβρίου - 30 Οκτωβρίου 1993: Βασιλική Αγίου Μάρκου - Ναός Αγίας Αικατερίνης) Επιστημονική επιμέλεια Μανόλης Μπορμπουδάκης
X